ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ

    Yöntem, dersin amacını gerçekleştirmek için, kesin kanıtlanmış, sağlam, güvenirliği olan yol      anlamına gelmektedir. Araştırmamızda amaç, geleneksel öğretim yöntemlerini tanımlamak, kullanıldığı yerleri, yararları ve zararlarını anlatmak; en iyi kullanma yöntemlerini göstermektir. Bu  yöntemler şunlardır;

  1-)ANLATMA YÖNTEMİ

  Tanım; Öğretmenin herhangi bir konuyu, bir sıra ve düzen göre, karşısındakilere baştan sona anlatma işidir. Öğretmen merkezli bir öğretme yöntemi olan anlatma yönteminde, anlatan aktif dinleyenler pasiftir.

  Anlatma yöntemi, sözlü anlatım yeteneğinin geliştirilmesi gereken yerlerde rahatlıkla kullanılır. Anlatma Yöntemi, okuma dersleri ile ilgili anlatımlar için belki de en iyi yöntemdir. Araçla eğitim yapma olanağının olmadığı ve kısa zamanda öğretim yapılmak gerektiği hallerde de bu yönteme başvurulur. Bu yöntemin yararları şöyle sıralanabilir;

1. Düşünceler belli bir sıraya göre açıklanır. Öğretmen iyi bir şekilde anlattığında öğrenci konuyu kolay birleştirir.
2. Öğrencide, dinleme, anlatma ve ana dile hakim olma yeteneği gelişir.
3. Soyut kavramların öğrenilmesinde çok işe yarar.
4. Az bir çabayla herkes tarafından uygulanabilir.
5. Zamandan tasarruf sağlar.

     Anlatma Yönteminin dezavantajlarını şöyle sıralayabiliriz;

1. Öğrenci pasifleşir.
2. Öğrenciyi ezberciliğe iter.
3. Öğretimi sıkıcılığa götürür, öğrencilerin öğrenme ilgilerini zayıflatır.

    Anlatma Yönteminin etkili kullanılabilmesi için şunlara dikkat etmelidir;

1. Düz anlatımın uzunluğu öğrenciyi sıkmayacak şekilde hazırlanmalıdır.
2. Konuşmacı konu dışına çıkmamaya özen göstermelidir.
3. Konuşma dili açık ve anlaşılır olmalıdır.
4. Anlatın sırasında, ses tonu, görsel-işitsel araçlar, ipuçları, espriler v.b. kullanılarak öğrencinin dikkati uyanık tutulmalıdır.
5. Anlatım sırasında dinleyicilerle göz iletişimi kurulmalıdır.
6. Etkili bir anlatım için etkili bir plan olmalıdır.
7. Konular basitten karmaşığa doğru anlatılmalıdır.

   Bu yöntem, işlenilecek ünitelerin ve konuların giriş; hazırlık ve özetleme, safhalarında öğrencilerin ilgi ve dikkatlerinin çekilmesi gerektiği anlarda, öğrencilere bazı fikirlerin açıklanması gerektiği anlarda ve diğer öğretim metotlarını uygulamada süre ve şartların uygun olmadığı zamanlarda kullanılır.

 

    2-SORU- YANIT YÖNTEMİ  

    Anlatım yönteminin sıkıcılığını kaldırmak, öğrencinin aktif olmasını sağlamak için kullanılan yöntemdir. Bu yöntem öğrencilere birtakım sorular sorularak, alınan yanıtları eleştirerek öğretim yapılan bir yöntem olarak ta adlandırılabilir. Soruların genel olarak işlevleri şunlardır;

1. Öğrenci katılımını arttırma.
2. Önceki öğrenilenleri gözden geçirme.
3. Bir konuda tartışma başlatma.
4. Öğrencilere yaratıcı düşünmeyi öğretme.
5. Öğrenci yeteneklerini tanıma.
6. Öğrencinin öğrenmeye hazır olup olmadığını değerlendirme.
7. Hedeflere ulaşma derecesini saptama.
8. İlgi çekme.
9. Öğrenci katkılarını arttırma.

      Bu yöntemin faydalarını şöyle sıralayabiliriz;

1. Sorular bütün öğrencileri ilgilendirdiğinden öğrenciyi güdüler.
2. Öğretilenlerin pekiştirilmesi sağlanır.
3. Öğrencilere soru sorma fırsatı sağlar.
4. Ezberciliği kaldırır anlamlı öğrenmeyi sağlar.
5. Düşünmeyi teşvik eder.
6. Konunun ana çizgilerini belirtir ve öğrencinin konuyu yeniden öğrenmesine fırsat verir.
7. Öğrencilerin uygulanmakta olan öğretim yöntemine karşı tutumlarının anlaşılmasına yardım eder.

     Bu yöntemin dezavantajları ise;

1. Öğrenciyi sıkabilir.
2. Fazla süre gerektirir.
3. Öğrenci cevap veremediğinde güven duygusunu azaltır.
4. Sorulara cevap verildiği için konuyu zenginleştirici düşünceleri kısıtlayabilir.

     Soru cevap yönteminin etkili kullanılabilmesi için şunlara dikkat edilmelidir.

1. Soru sorulurken cesaret kırıcı bir izlenim verilmemelidir.
2. Soruların yanıtlanmasında değişik öğrencilere söz hakkı verilmelidir.
3. Soru anlaşılmadığında biraz daha açık hale getirilmelidir.
4. Verilen yanıtların hepsi işleme konulmalıdır.
5. Sorular öğrencinin seviyesine, dil kurallarına uygun olmalı, sorular açık, net ve anlaşılır olmalıdır.

      3-TARTIŞMA YÖNTEMİ

    Tartışma herhangi bir konunun, iki yada daha çok kimse tarafından, karşılıklı konuşarak, birbirlerini dinleyerek ve eleştirerek incelenmesine yönelik bir yöntemdir. Bu yöntem, bazı ünite çalışmalarının iyice anlaşılmasına sağlamak için, bir film, gösteri veya deneyden sonra, öğrencilerin eski yaşantılarını konu ile bağlamak için, belirli bir konuda verilecek ödevden sonra kullanılabilir. Bu yöntemin faydalı yönleri;

1. Tartışma yöntemi büyük ölçüde öğrencilerin yaşantılarına dayanır.
2. Öğrenme ilkelerine uygundur.
3. Öğrencide var olan ilgiyi genişlettiği gibi, yeni ilgilerde uyandırır.
4. Öğrencinin konuyu çözümleme, kavrama ve yorumlama yeteneğini geliştirir.
5. İnsana bildiğini ortaya koyma fırsatını sağlar.

Tartışma yöntemi için gerekli koşulları şöyle sıralayabiliriz;

1. Tartışmanın önem ve değeri hakkında uygulayanların bilinçli olması gerekir.
2. Öğretim sistemi ve felsefesi tartışma yönteminin uygulanmasını gerektirir halde olmalıdır.
3. Tartışma konusu öğrencilerin ilgisini çeken bir yöntem olmalıdır.
4. Tartışmaya katılan kişilerin eleştiri için değil bir gerçeği bulmak için bu kümeye katıldıklarını bilmelidirler.
5. Kimi tartışmalar sonuca varmayabilir, bunu tartışmaya katılanların bilmesi gerekir.

Bu yöntemin etkili uygulanabilmesi için; Öncelikle tartışmayı yapacak kümeler tarafından bir plan saptanır. Tartışmaya katılan herkesin ödev ve sorumlulukları vardır, bu konuda büyük ödev başkana düşer. Başkan demokratik düzen içinde tartışmayı nasıl yürüteceğini çok iyi bilmelidir. Öğretmen tartışma sırasında rehberlik yapar. Ayrıca odaklama soruları, tekrar soruları ve tartışma soruları sorarak ta tartışmayı yönlendirebilir.

   4-PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ

   Problem çözme yöntemi, bir zihin yöntemidir. John Dewey’ in düşünme işini çözümlemesiyle öğretimde kullanılmaya başlanmıştır. İyi düşünme alışkanlığı kazanmış olan kişiler sorunlarına daha kolay ve doğrulukla çözer. John Deweye göre iyi düşünme özellikleri şunlardır:

1. Bir problemin varlığını sezebilme yeteneği
2. Sorunun ne olduğunu açıkça anlayabilme yeteneği
3. Problemi zihinde tutabilme yeteneği
4. Problemin çözümüyle ilgili hipotez kurabilme yeteneği
5. Olası çözüm yolunu kesin bir biçimde açıklayabilme yeteneği
6. Önerilen çözüm yollarını ayrıntılı bir biçimde inceleme yeteneği
7. Sağlam olmayan denenceyi zihinden atabilme yeteneği
8. Kararlarda acele etmeme yeteneği
9. Varılan sonuçları yeniden gözden geçirme yeteneği

   Problem çözme yönteminin alt basamaklarını, tümevarım, tümdengelim,çözümleme ve bireşim olarak sıralayabiliriz.

   Tümevarım yöntemi ; Zihnin, olgu ya da olaylardan, örneklerden, soyutlama sonucu bir genelleme ile bir ilkeye ulaşmasıdır.

   Tümdengelim yöntemi; Zihnin genel nitelikte olan yasadan örneklere inerek, yeni bir yargıda bulunması işidir.

   Çözümleme yöntemi; İncelenen madde, konu, olay veya nesnenin ayrı, ayrı kısımlarının açıklanması işlemidir.

  Bireşim yöntemi; Basit maddeleri veya ayrı, ayrı olayları bir araya getirerek veya toplayarak onlardan birleşik bir olay meydana getirme işidir.

  Problem Çözme Yönteminin basamaklarını şöyle sıralayabiliriz;

1. Problemi saptamak
2. Çeşitli çözüm yolları sıralamak
3. Denenceleri test etmek
4. Sorunu çözmek

Çözümü test ve kontrol etmek

5. Bu yöntemin yararları:
6. Çözümü uygulamak.
7. Kişinin yaşama uyumuna yardımcı olur.
8. Öğrenciye dikkatli düşünme ve karar verme alışkanlığı kazandırır.
9. Öğrenciye belgelere dayanarak yargıda bulunmak alışkanlığını kazandırır.
10. Bilgilerin değerlendirilmesini sağlar.
11. Öğrenciyi aktif olarak derse katar.
12. Sorumluluk duygusunu geliştirir.

Bu yöntemin dezavantajları ise;

1. Her konuda uygulanmaya elverişli değildir.
2. Çok zaman alan bir yöntemdir.
3. Her zaman iyi sonuç vermez.
4. Öğrenci fazla çalışır ve sonuca ulaşamazsa öğrenmeye karşıt tepki oluşturur.
5. Öğrenmenin değerlendirmesi güçtür.

   Bu yöntemi en iyi kullanmak için, öğretmen kullandığı yöntemden haz duymalıdır, Problem iyi algılanmalıdır, Problem üzerinde çalışacak kişinin hafızası güçlü olmalı, dikkatin sürekli problem üzerinde odaklanması gerekir, En önemlisi de problem öğrencilerin ilgi, beceri ve tutumlarına uygun olmalıdır.

   5-OKUMA YÖNTEMİ;

   Öğrencilerin işleyecekleri bir konuyu o konudaki yazılı kaynaklardan yararlanarak işlemelerine okuma yöntemi denir. Bu yöntemde çocuklara iyi hazırlanmış bir takım sorular verilir. Bu soruların cevaplarını ihtiva eden yazılı kaynaklar belirlenir. Çocuklar, bu yazılı kaynakları okuyup incelemek ve sorunun cevabı olan yerleri özetleyip not almak suretiyle konularına hazırlanırlar.

   Bu yöntemin sağlıklı uygulanabilmesi için, öğrenciler okudukları yazıdan anlam çıkarabilme yeteneğine sahip olmalıdırlar, not çıkarma ve özet çıkarma yeteneğine sahip olmalıdırlar. Bunun yanında öğrenciler, kütüphanelerden yararlanma tekniğini bilmeli ve yararlanacakları kaynakları seçebilmelidirler.

   6-ÖRNEK OLAY YÖNTEMİ

   Öğrencinin buluş yoluyla öğrenme stratejisidir.Bir problemin analiz edilmesine, bütünün parçalarının görülmesine yardımcı olur.

   Bu yöntem uygulanırken dikkat edilmesi gerekenler;

1. Olay sınıfın tamamınca bilinmelidir.
2. Örnek olay kendi içinde bir bütünlük sağlamalıdır.
3. Temel bir sorun olmalıdır.
4. Öğrenciye ön bilgi verilmelidir.
5. Örnek olay üzerinde tartışma açılmalı sonuçlar rapor edilmelidir.                         6.Örnek olay düşündürücü ve eğitsel olmalıdır

   7-ROL OYNAMA YÖNTEMİ

   Öğrencinin psikolojik olarak rahatlaması, yaratıcılığa yönelmesi, grup içinde kendini ve başkalarını anlaması ilgilerini başkalarına duyurabilmesi, sanat yoluyla eğitimin yapıldığı alanlardır.

   Rol Oynama Yöntemi, çocuğun ruhsal gelişimi yanında bedensel gelişlimi açısından da önemli bir yöntemdir.Benzetme, rol yapma, ve yardımcı oyun tekniklerini içeren bu yöntem, değişik amaçlara yönelik kullanılabilir.

   Özellikle tarih öğretiminde çok iyi bir şekilde kullanılabilir. Çeşitli konularda öğrenciler seçilir ve kendilerine verilen roller oynatılabilir.Bu yöntemin yararları;

1. Öğrenci bizzat katıldığı faaliyetten deneyim elde eder.
2. Öğrenci güdülenir.
3. Öğrencilerin hisleri de ön plana çıkar.
4. Öğrencilerin sosyal becerileri artar.
5. Konu daha kalıcı bir şekilde öğrenilir.

   Bu yöntemin dezavantajları;

1. Çok zaman gerektiriri.
2. Bazı öğrenciler karakterleri anlamada güçlük çekebilir.
3. Yetenekli öğrenciler durumu tekellerine alabilirler.
4. Amaçlar tam açıklanmazsa izleyenlere değil sadece faaliyete katılanlara faydalı olur.

     Bu yöntem uygulanırken; İlk önce öğrenci canlandıracağı role ilgi duymalıdır,Rol öğrencilerin seviyesine uygun olmalıdır. Araç gereci kolay bulabileceğimiz oyunlar seçilmelidir.Uygun fiziki çevre oluşturulmalıdır.Öğrenciler arasında iyi iş bölümü yapılmalıdır.Öğretmen etkinlik sonunda bir değerlendirme yapmalıdır.

   8-GÖSTERİ YÖNTEMİ

   Demonstrasyon yöntemi de denir. Öğretmenin herhangi bir konuda birtakım araç ve gereçleri kullanarak konuyu açıklaması demektir. Bu yönteme her öğrencinin deney yapması için yeterli derecede araç ve gerecin olmadığı zamanlarda anlatma yönteminin yetersiz kaldığı durumlarda uygulanır. Bu yöntemin faydaları ;

1. Öğrenci hem işitir hem de görür.
2. Kelimelerin sözel ifadelerin yetersiz olduğu yerlerde etkilidir.
3. Öğrencilerin dikkatini çeker.
4. Ekonomiktir.

    Sakıncaları ise;

1. Plan yapılması güçtür.
2. Kalabalık sınıflarda uygulanamaz.
3. Duygulara yönelik konularda etkili değildir.
4. Karmaşık bir gösteride öğrenci öğrenemiyorum, öğretmende öğretemiyorum kaygısına düşer.
5. Zaman gerektirir.
6. İyi hazırlık yapılmadıysa, dönütlere dikkat etmiyorsa yardımcı olmaz.

   Yöntemi en iyi kullanmak için ; iyi plan yapmalı, öğretmen aracı doğru kullanmalı, yapılanın bir özeti olmalıdır.

     9-GÖZLEM YÖNTEMİ

    Öğretimde , gözlem, herhangi bir nesne, olgu ya da olayı iyi kavramak için, bu nesne, olgu yada olayın belirti ve koşullarının bir plan çerçevesinde göz ya da görsel araçlarla oluş halinde evre, evre incelemek ve izlemek demektir. Gözlem bir bakıma çocukta var olan inceleme ve araştırma yönelimlerinin bilimsel biçim almasıdır. Gözlem aracılığıyla öğrenci, doğal ve yapay varlıkları kendi çevresi içinde inceleyerek öğrenir. Öğrenci gözlem sırasında dikkatli bulunmak ve olaylar arasında ki ilişkileri görmek zorunda olduğu için zihni de gelişir.

   Gözlem doğrudan ve araç ile olmak üzere iki kısma ayrılır. Doğrudan gözlem bizzat kendi gözleriyle gözlemesi olup, araç yoluyla gözlem ise mikroskop, büyüteç gibi aletler yardımıyla gözlem yapmasıdır.

  Öğretmenin, öğrencilere, dikkat ve algı alıştırmaları yaptırıp gözlem yeteneğini geliştirmesi beklenir. Sınıfça yapılan gözlemlerde, eğitsel ders gezintileri yapılabilir.Gözlem belli bir plan dahilinde yapılırsa daha faydalı olur.

   10-DENEY YÖNTEMİ

    Deney yöntemi, öğretimde, yapay bir ortam içinde, olgunun koşullarını değiştirerek, olgular arasında yasa ve ilke gibi bağlantıları bulmak amacıyla yapılan denetimli ve düzenli bir gözlemdir, Deneyi gözlemden ayıran şey denetimli olmasıdır.

   Deney yöntemi bilimsel bir yöntemdir. Bilimsel yöntem en iyi şekilde laboratuvarlarda deneyler yapılarak uygulanır. Deney , öğrencinin zihin gelişmesinin hızla artmasına yardım eder.Deney yönteminde esas, öğrencinin deney yapmasıdır.Deney, öğrencinin kendi kendine etkin olmasını sağlayan bir yöntem olduğu için, özellikle bireysel öğretime yer veren sistemler ve eğitimciler tarafından ilgi görmüştür.

   11-İŞ YÖNTEMİ

   İş, bir konu üzerinde, bir amaçla beden ve zihin aracılığıyla yapılan çalışmadır. Bu yöntemin öğretim kurumlarında uygulanışı, yaparak ve yaşayarak şeklinde olmaktadır.

  Yaparak ve yaşayarak öğrenme türleri;

1. Çeşitli araç ve gereç ile bizzat yapmak
2. Gözlem yapmak
3. Deney yapmak
4. Belli bir konuda anlatılan bir şeyi dinlemek yada o konu da kitap okumak
5. Eski yaşantılara ve yeni bilgilere, tasarımlara dayanarak tümevarım, tümdengelim,analiz,sentez gibi zihin yöntemleriyle tartışmalar yapmak.

   Herhangi bir işi, araç ve gereçle yapma, diğer türler içinde ilk sırada gelir. Belli bir konuda yapıt ortaya koymak, etkinlik hazırlamak öğretim açısından çok değerlidir. Yaparak ve yaşayarak öğrenmede bilgi bizzat yapıldığı için unutmak güç olur.

   Saydığımız bu yöntemler dışında Bireysel çalışma Yöntemi ve Küme Yöntemi de geleneksel öğretim yöntemleri içinde yer almaktadır.Eğitim sorunlarının karmaşık ve değişik oluşu “ en iyi yöntem” diye bir yöntem olamayacağını göstermektedir. Her yöntemin iyi ve kötü tarafları vardır. Bu nedenle öğretmen dersin konusuna, öğrencinin ilgi, tutum ve davranışına en uygun yöntemi seçmede bir sanatkar titizliğinde davranmalıdır.

 

GERİ